Po co sięga się po technikę dwóch gwiazd i życzenia
Osoba, która szuka informacji o technice „dwie gwiazdy i życzenie”, zwykle ma jedną intencję: przestać zbierać uczniowskie prace tylko po to, by wystawić stopień, i zacząć używać ich jako punktu wyjścia do mądrej rozmowy o uczeniu się. Chodzi o to, by komentarze nauczyciela, samoocena i ocena koleżeńska realnie pomagały uczniowi zrobić kolejny krok, zamiast być kolejną szkolną formalnością.
Technika dwóch gwiazd i życzenia obiecuje prosty schemat: dwie mocne strony pracy oraz jedno konkretne życzenie – wskazówka, co można poprawić. W praktyce bywa jednak tak, że ten prosty pomysł zamienia się w pusty rytuał: „super, fajnie, podobało mi się” i „życzę ci, żebyś pisał czytelniej”. Różnica między narzędziem, które wspiera uczenie się, a narzędziem, które tylko zajmuje czas, zależy od kilku kluczowych warunków.
Skąd wzięła się technika dwóch gwiazd i życzenia i po co w ogóle ją stosować
Korzenie w ocenianiu kształtującym
Technika dwóch gwiazd i życzenia wyrosła z nurtu oceniania kształtującego. Ten sposób myślenia o ocenianiu kładzie nacisk na informację zwrotną w szkole, która pomaga uczniowi uczyć się dalej, zamiast tylko podsumowywać dotychczasowe osiągnięcia stopniem. Zamiast „3+ z wypracowania” pojawia się komunikat: „Masz dobrze dobrane argumenty i przejrzyste akapity, a kolejnym krokiem będzie dopracowanie zakończenia”.
W tym kontekście technika „dwie gwiazdy i życzenie” stała się jednym z najpopularniejszych narzędzi. Jest łatwa do zapamiętania, ma pozytywny wydźwięk, dobrze wpisuje się w hasła typu „pochwała przed krytyką” czy „zaczynamy od mocnych stron”. Bywa polecana w szkoleniach, materiałach o ocenianiu kształtującym w praktyce, programach wspierających zmianę kultury oceniania.
Główne założenie: wzmocnić mocne strony i otworzyć drzwi do zmiany
Trzon techniki jest prosty: dwie gwiazdy to dwa konkretne elementy pracy ucznia, które spełniają kryteria sukcesu lub są jego mocną stroną. Życzenie to jedno jasno nazwane pole do rozwoju, najlepiej z sugestią, co uczeń może zrobić inaczej. Całość ma być krótka, zrozumiała i przyjazna w odbiorze.
Główna intencja jest taka, by:
uczeń zobaczył, co już robi dobrze i co warto powtórzyć w kolejnych zadaniach,
nie został zalany listą błędów, tylko otrzymał jeden priorytet do poprawy,
poczuł, że nauczyciel lub kolega/ koleżanka widzą jego wysiłek i postęp,
nauczyciel zyskał prosty szkielet do dawania feedbacku, zamiast losowych komentarzy.
Od oceniania sumującego do informacji zwrotnej nastawionej na rozwój
W tradycyjnym ujęciu oceniania głównym celem jest klasyfikacja: przypisanie stopnia, zliczenie punktów, uporządkowanie uczniów od „najlepszego” do „najsłabszego”. W podejściu kształtującym ocenianie ma przede wszystkim informować o uczeniu się i kierować kolejnymi krokami. Dwóch gwiazd i życzenia używa się właśnie po to, by każdy komentarz miał związek z dalszym działaniem ucznia.
Jeśli technika funkcjonuje zgodnie z ideą, staje się częścią szerszego systemu wsparcia: uczniowie znają cele lekcji i kryteria sukcesu dla ucznia, potrafią odnieść pracę do tych kryteriów, nauczyciel pomaga im planować poprawę. Wtedy dwie gwiazdy i życzenie są narzędziem rozmowy o jakości pracy, a nie jednorazową atrakcją.
Dlaczego technika zyskała sympatię nauczycieli i uczniów
Popularność tej techniki ma kilka źródeł. Po pierwsze – prostota. Schemat jest tak łatwy, że można go wprowadzić w klasie w ciągu kilku minut. Po drugie – pozytywny klimat. Dwie „gwiazdy” tworzą bezpieczną przestrzeń, bo zanim pojawi się wskazówka rozwojowa, uczeń słyszy, co już jest w porządku. Po trzecie – uniwersalność: technikę można stosować w klasach młodszych i starszych, w języku polskim, matematyce, projektach, pracach plastycznych.
Ten „ładny pakiet” ma jednak również słabą stronę: łatwo o sytuację, w której wszyscy pamiętają o schemacie, ale nikt nie pilnuje jakości treści. Wtedy technika zamienia się w listę grzecznościowych haseł zamiast rzetelnej informacji zwrotnej w szkole.
Źródło: Pexels | Autor: RDNE Stock project
Podstawy oceniania kształtującego, bez których technika nie zadziała
Po co jest informacja zwrotna i komu ma służyć
W ocenianiu kształtującym zakłada się, że informacja zwrotna ma przede wszystkim pomóc uczniowi. Jeśli komentarz służy głównie temu, by nauczyciel „udokumentował” swoje działania, technika dwóch gwiazd i życzenia będzie jedynie dekoracją. Kluczowe pytanie brzmi: co uczeń ma zrobić z tym, co ode mnie usłyszy/przeczyta?
Prawdziwa informacja zwrotna:
odnosi się do konkretnego zadania i jasno określonych kryteriów,
pokazuje, co zostało zrobione dobrze i dlaczego to jest dobre,
wskazuje, co można poprawić i w jaki sposób,
jest podana językiem zrozumiałym dla ucznia, z szacunkiem wobec jego osoby.
Elementy systemu: cele, kryteria, informacja zwrotna, samoocena, ocena koleżeńska
Technika dwóch gwiazd i życzenia nie jest „magiczna”. Działa dobrze tylko wtedy, gdy opiera się na kilku filarach:
Cel lekcji/zadania – uczeń wie, czemu służy dana praca (np. „nauczyć się budować argumenty” zamiast ogólnego „napisać wypracowanie”).
Kryteria sukcesu – jasno opisane, po czym poznać, że praca jest dobra; zapisane prostym językiem, do których można się odwołać w feedbacku.
Informacja zwrotna – komentarz nauczyciela lub kolegów, który pomaga poprawiać pracę i uczyć się na przyszłość.
Samoocena – uczeń sam sprawdza swoją pracę, odnosząc się do kryteriów, zanim usłyszy zdanie innych.
Ocena koleżeńska – uczniowie dają sobie nawzajem informacje zwrotne, ucząc się języka, wrażliwości i odpowiedzialności za uczenie się grupy.
Technika dwóch gwiazd i życzenia dotyka trzech ostatnich punktów, ale bez dwóch pierwszych (cel i kryteria) zamienia się w konkurs na „ładne zdania”.
Warunki sensownej informacji zwrotnej
Żeby dwie gwiazdy i życzenie były informatywne, a nie tylko miłe, informacja zwrotna musi spełniać kilka warunków:
Konkret – odwołanie do konkretnych fragmentów pracy („w drugim akapicie podałeś trafny przykład”) zamiast ogólników („fajny tekst”).
Odniesienie do kryteriów – komentarz nie dotyczy gustu („lubię takie opowiadania”), ale kryteriów („opisałaś bohatera zgodnie z wymaganiami – wiemy, jak wygląda, jak się zachowuje i co czuje”).
Użyteczność – uczeń wie, co dalej: co poprawić, co dopracować, co powtórzyć w następnym zadaniu.
Szacunek – język informacji zwrotnej dotyczy pracy, nie osoby („w twojej pracy brakuje…” zamiast „ty się nie przykładasz”).
Miły komentarz a feedback, który zmienia działanie
Miły komentarz poprawia nastrój na chwilę. Informacja zwrotna, która pomaga w nauce, wpływa na decyzje ucznia. Różnicę dobrze widać w kontrastowych parach zdań:
„Bardzo ładne opowiadanie” vs „Zastosowałeś zaskakujące zakończenie, które dobrze pasuje do charakteru bohatera”.
„Postaraj się bardziej” vs „Następnym razem dodaj jeden przykład do każdego argumentu – to pomoże czytelnikowi lepiej zrozumieć twoje stanowisko”.
Technika dwóch gwiazd i życzenia zachęca do mówienia o mocnych stronach i jednym obszarze do poprawy. Jeśli jednak treść komentarzy pozostaje na poziomie „ładnie, fajnie, super”, nie wypełnia swojej roli jako narzędzie oceniania kształtującego w praktyce.
Na czym dokładnie polega technika dwóch gwiazd i życzenia
Struktura: dwie gwiazdy i jedno życzenie
Podstawowy schemat wygląda tak:
Gwiazda 1 – pierwsza mocna strona pracy, odniesiona do kryteriów („spełniłeś wymaganie X, bo…”).
Gwiazda 2 – druga mocna strona lub inny dobrze zrealizowany element.
Życzenie – jedno, konkretne wskazanie, co można poprawić, najlepiej razem z podpowiedzią „jak”.
Ważne, by „gwiazdy” i „życzenie” dotyczyły tej samej pracy i tych samych kryteriów. Nie chodzi o przypadkowe pochwały („piękne pismo”), gdy oceniana jest np. argumentacja, tylko o opisanie jakości realizacji zadania.
Technika dwóch gwiazd i życzenia w różnych typach zadań
Ta sama struktura może być zastosowana w wielu sytuacjach:
Prace pisemne
Przykład z języka polskiego (wypracowanie argumentacyjne):
Gwiazda 1: „Wybrałaś jasną tezę i została ona zachowana do końca tekstu – to pomaga czytelnikowi się nie zgubić.”
Gwiazda 2: „W drugim akapicie użyłaś przykładu z własnego doświadczenia, co czyni argument bardziej przekonującym.”
Życzenie: „Dopisz krótkie podsumowanie w zakończeniu, w którym przypomnisz tezę i najważniejszy argument – dzięki temu twoja praca będzie bardziej domknięta.”
Prace projektowe
Przykład z projektu przyrodniczego:
Gwiazda 1: „Wasza prezentacja ma bardzo przejrzysty układ slajdów – łatwo śledzić, o czym mówicie.”
Gwiazda 2: „Podaliście konkretne dane obserwacji, a nie tylko ogólne stwierdzenia – to wzmacnia wiarygodność.”
Życzenie: „Następnym razem spróbujcie mówić głośniej i zwracać się do publiczności, a nie do ekranu – to poprawi odbiór wystąpienia.”
Odpowiedzi ustne
Technika może być użyta również po odpowiedzi ustnej, np. na lekcji historii:
Gwiazda 1: „Podałeś poprawne daty i nazwy wydarzeń – widać, że dobrze je zapamiętałeś.”
Gwiazda 2: „Udało ci się wyjaśnić przyczynę i skutek tego wydarzenia, nie tylko opisać, co się stało.”
Życzenie: „Spróbuj mówić pełnymi zdaniami, bez przeskakiwania od hasła do hasła – pomoże ci w tym wcześniejsze zrobienie krótkiej notatki.”
Różne kierunki informacji zwrotnej
Technikę można stosować na trzy podstawowe sposoby:
Nauczyciel → uczeń – najczęstsza sytuacja; nauczyciel komentuje pracę ucznia, stosując schemat dwóch gwiazd i życzenia.
Uczeń → uczeń (ocena koleżeńska) – uczniowie w parach lub małych grupach wymieniają się pracami i udzielają sobie nawzajem feedbacku według schematu.
Uczeń → siebie (samoocena) – uczeń sam formułuje dla siebie dwie gwiazdy i jedno życzenie, odnosząc się do kryteriów i własnej pracy.
Każdy z tych wariantów ma inne wymagania. Feedback nauczyciela może być bardziej ekspercki, ale powinien być wzorem języka, którego uczniowie nauczą się później używać między sobą. Samoocena wymaga natomiast więcej czasu i wsparcia, bo uczniowie często nie są przyzwyczajeni do krytycznego, a jednocześnie życzliwego patrzenia na własną pracę.
Co technika obiecuje obu stronom
Jeśli technika dwóch gwiazd i życzenia działa zgodnie z intencją:
Uczniowie lepiej rozumieją, co konkretnie robią dobrze i co mają poprawić; częściej też potrafią nazwać swoje mocne strony i trudności.
Nauczyciel zyskuje strukturę, która porządkuje język konstruktywnej pochwały i krytyki i pomaga zachować równowagę między tym, co wspierające, a tym, co rozwojowe.
Klasa buduje kulturę informacji zwrotnej opartą na szacunku, konkretach i współodpowiedzialności za uczenie się, co wzmacnia bezpieczeństwo psychologiczne uczniów.
Źródło: Pexels | Autor: Gustavo Fring
Warunki, kiedy technika naprawdę wspiera uczenie się
Jasne cele i kryteria – punkt odniesienia dla gwiazd i życzenia
Dobór momentu: kiedy informacja zwrotna ma największą moc
Skuteczność dwóch gwiazd i życzenia zależy także od czasu, w którym pojawia się komentarz. Ten sam komunikat może albo uruchomić zmianę, albo jedynie „odhaczyć” obowiązek nauczyciela.
Najbardziej sprzyjające są sytuacje, gdy:
Uczeń ma jeszcze wpływ na efekt końcowy – komentarz pojawia się w trakcie pracy (wersja robocza wypracowania, pierwsza próba projektu), a nie dopiero po wystawieniu oceny.
Jest przestrzeń na poprawę – zaplanowany czas na poprawki, przeredagowanie tekstu, przećwiczenie odpowiedzi ustnej jeszcze raz.
Feedback jest świeży – informacja zwrotna dotyczy zadania na tyle niedawnego, że uczeń je dobrze pamięta.
Jeśli dwie gwiazdy i życzenie pojawiają się po wszystkim („zadanie oddane, temat zamknięty, idziemy dalej”), stają się komentarzem historycznym. Uczeń rozumie, co zrobił, ale nie ma naturalnej okazji, by to poprawić lub przetestować nowe podejście.
Skalowanie: od pojedynczej lekcji do systemu pracy klasy
Technika dwóch gwiazd i życzenia bywa wprowadzana jako jednorazowy „projekt” na jednej lekcji. Taki eksperyment może być ciekawy, ale realna zmiana pojawia się dopiero wtedy, gdy:
jest powtarzana regularnie w podobnych typach zadań,
uczniowie z czasem przejmują część odpowiedzialności za formułowanie informacji zwrotnej,
język gwiazd i życzeń staje się wspólnym kodem klasy.
Dla nauczyciela oznacza to decyzję: w jakich obszarach technika ma być stosowana systematycznie (np. wszystkie dłuższe prace pisemne, prezentacje projektów, próby przed sprawdzianem ustnym), a nie „od święta”.
Technika dwóch gwiazd i życzenia jako narzędzie budowania samodzielności uczniów
Na początku uczniowie często traktują gwiazdy i życzenia jako „kolejną szkolną formatkę”. Ich komentarze są schematyczne, a samoocena brzmi: „wszystko było dobrze, nic bym nie zmienił”. To naturalny etap. Dopiero świadome prowadzenie przez nauczyciela sprawia, że technika zaczyna wspierać samodzielność.
Przejście od zależności do samodzielności zwykle obejmuje kilka kroków:
Modelowanie – nauczyciel kilka razy na forum klasy pokazuje, jak formułuje dwie gwiazdy i życzenie do przykładowej pracy („Zobaczcie, co wybieram jako mocne strony i jak je uzasadniam”).
Wspólne tworzenie – uczniowie współformułują komentarze z nauczycielem („Jak byście nazwali tę mocną stronę? Co tu można jeszcze poprawić?”).
Prowadzona praktyka – uczniowie w parach stosują technikę według prostego arkusza, a nauczyciel krąży, dopytuje, koryguje język.
Samoocena wsparta pytaniami – uczniowie piszą dla siebie gwiazdy i życzenie, ale korzystają z pytań pomocniczych (np. „Który fragment twojej pracy najlepiej spełnia kryterium X?”).
Samoocena samodzielna – nauczyciel odwołuje się do nawyku („Zanim oddasz pracę, wpisz dla siebie dwie gwiazdy i życzenie na marginesie”).
W praktyce dobrze działa prosty rytuał: uczeń najpierw formułuje swoje dwie gwiazdy i życzenie, a dopiero potem czyta komentarz nauczyciela. Różnice między tymi dwiema perspektywami stają się wtedy naturalnym punktem wyjścia do rozmowy.
Reagowanie na „życzenie”: co dalej ma zrobić uczeń
Sama identyfikacja obszaru do poprawy nie wystarczy, jeśli uczeń nie ma narzędzi, by z tym coś zrobić. „Życzenie” musi być powiązane z konkretną akcją po stronie ucznia.
Można to zorganizować na kilka sposobów:
krótka, zaplanowana poprawa (np. „Wybierz jedno życzenie i popraw ten fragment pracy na osobnej kartce”),
mini-zadanie utrwalające (np. po zebraniu życzeń z całej klasy: „Większości z was brakuje przykładów – zróbmy krótkie ćwiczenie tylko na budowanie przykładów”),
indywidualny cel na kolejną pracę („Sprawdź w następnym wypracowaniu, czy spełniłeś swoje ostatnie życzenie: dodać podsumowanie”).
Bez takiego „dociągnięcia” technika łatwo zamienia się w katalog braków. Uczeń wie, czego nie ma, ale nie wie, jak to zdobyć.
Kiedy technika dwóch gwiazd i życzenia zaczyna szkodzić
Przeciążenie pochwałą: gdy „gwiazdy” zamieniają się w presję
Motyw przewodni dwóch gwiazd i życzenia to wzmacnianie tego, co działa, i wskazywanie jednego kroku do przodu. Jednak w niektórych klasach pojawia się efekt uboczny: uczniowie zaczynają konkurować na liczbę i siłę pochwał.
Może się to objawiać tak, że:
komentarze uczniów stają się coraz bardziej przesadzone („to było genialne”, „najlepsza prezentacja, jaką widziałem”),
powstaje nieformalny ranking osób, które „zawsze dostają gwiazdy”,
uczniowie z trudnościami słyszą przede wszystkim sztucznie brzmiące komplementy, nieodzwierciedlające realnego wysiłku.
Jeśli „gwiazda” przestaje być opisem konkretnego osiągnięcia, a staje się formą społecznego uznania, technika traci funkcję edukacyjną. Zaczyna też podnosić lęk niektórych uczniów („muszę zasłużyć na kolejną gwiazdę, inaczej zawiodę”).
Wyjściem jest powrót do kryteriów i zadawanie uczniom pytań: „Co tu konkretnie zadziałało? Co sprawia, że to gwiazda w świetle naszych ustaleń?” oraz zachęcanie, by gwiazdy dotyczyły wysiłku i strategii, a nie ogólnego „talentu”.
Życzenie jako ukryta krytyka: ryzyko podcinania motywacji
Choć w założeniu życzenie ma być „miękką” formą informacji o tym, co poprawić, w praktyce bywa odbierane jak elegancko opakowana krytyka. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy:
w komentarzu dominuje słowo „ale” („ładnie napisałeś, ale…”),
życzenie jest zbyt ogólne („żeby nie było błędów”),
zamienia się w ocenę osobistą („chciałbym, żebyś wreszcie się przyłożył”).
Przy takiej konstrukcji komunikatu uczeń zapamiętuje głównie część krytyczną, a „gwiazdy” traktuje jak grzecznościowy wstęp. Pojawia się mechanizm obronny („znowu widzą tylko to, co źle zrobiłem”), który utrudnia korzystanie z informacji zwrotnej.
Pomaga kilka prostych zasad:
formułowanie życzenia w trybie zadania, nie oceny („Dodaj…”, „Spróbuj…”, „Zastanów się, jak…”),
ograniczenie się do jednego życzenia – tak, by uczeń wiedział, na czym ma się skupić,
sprawdzenie, czy uczeń rozumie życzenie i jest w stanie podać własnymi słowami, co ma zrobić.
Niebezpieczeństwo etykiet: kiedy gwiazdy i życzenia utrwalają role w klasie
Jeśli technika jest stosowana bez refleksji, może niechcący wzmacniać istniejące podziały w klasie. Pojawiają się stałe role: „ten od świetnych prezentacji”, „ta, która zawsze ma coś do poprawy”, „ten, który pisze bezbłędnie”.
Jest to szczególnie widoczne, gdy:
uczniowie publicznie czytają swoje komentarze do kolegów,
nauczyciel częściej prosi o głośne przykłady „świetnych gwiazd” skierowanych do najlepszych uczniów,
wielokrotnie powtarzane są podobne komunikaty („znowu nie przygotowałeś się”, „jak zwykle bardzo ładnie napisałaś”).
Aby temu przeciwdziałać, można:
rotować dobór prac omawianych na forum (pokazywać także „średnie” prace, w których dobrze widać drogę poprawy),
czasem prosić o anonimowe fragmenty prac, aby skupić się na jakości tekstu, nie na nazwisku,
wprowadzić zasadę, że gwiazdy dotyczą nie tylko „efektu końcowego”, ale też postępu („widać, że poprawiłeś w tej pracy to, co było twoim życzeniem ostatnio”).
Gdy technika zastępuje rozmowę: ryzyko formalizmu
W niektórych szkołach dwie gwiazdy i życzenie stają się częścią dokumentacji („każdy uczeń musi mieć trzy takie informacje zwrotne w semestrze”). Wtedy łatwo o sytuację, w której:
nauczyciel pisze komentarze głównie „do dziennika”,
uczeń przyzwyczaja się, że gwiazdy i życzenia to kolejna rubryka do wypełnienia,
brakuje miejsca na rozmowę twarzą w twarz.
Technika miała upraszczać strukturę feedbacku, ale zamienia się w kolejną biurokratyczną procedurę. Jeśli ma realnie wspierać uczenie się, nie może wchłonąć całej przestrzeni kontaktu nauczyciel–uczeń.
Czasem skuteczniejsze od długich opisów jest krótkie, osobiste dopowiedzenie: „To jest twoja gwiazda, bo…”, „To życzenie wynika z tego, co sam mówiłeś, że jest dla ciebie trudne”. Taka rozmowa zakotwicza technikę w relacji, a nie w formularzu.
Brak przygotowania uczniów do oceny koleżeńskiej
Ocena koleżeńska jest jednym z obszarów, gdzie technika dwóch gwiazd i życzenia ma ogromny potencjał – ale też dużą podatność na nadużycia. Jeśli uczniowie nie są przygotowani, mogą:
traktować komentarze jako okazję do żartów lub „dogryzienia” sobie,
bać się powiedzieć cokolwiek krytycznego, żeby „nie stracić kolegi”,
pisać wyłącznie gwiazdy, całkowicie unikając życzeń.
Kilka elementów, które zwykle pomagają:
jasno omówione zasady bezpieczeństwa (co jest niedopuszczalne w komentarzach, jak reagujemy na ich przekroczenie),
przykłady odpowiednich i nieodpowiednich sformułowań, z analizą „dlaczego”,
krótkie „próby na sucho” na anonimowych tekstach, zanim uczniowie przejdą do komentowania siebie nawzajem.
Przy pierwszych próbach oceny koleżeńskiej warto ograniczyć zakres: np. uczniowie komentują tylko jeden element pracy (zakończenie, przykłady, opis bohatera), a nie wszystko naraz. Zmniejsza to ryzyko przytłoczenia i sprzyja precyzji.
Jak projektować zadania, żeby technika miała sens
Powiązanie z konkretną umiejętnością, a nie „ogólną poprawnością”
Dwóch gwiazd i życzenia nie da się sensownie zastosować do zadania, w którym jedynym kryterium jest „zrób to poprawnie”. Technika najlepiej sprawdza się tam, gdzie można wyodrębnić kilka kluczowych umiejętności.
Przykład z matematyki: zamiast ogólnego „rozwiąż równania” – zadanie „rozwiąż równania i pokaż wszystkie kroki rozwiązania tak, by inna osoba mogła cię naśladować”. Kryteria mogą wtedy obejmować nie tylko wynik, ale także:
czytelność zapisu,
logikę kolejnych kroków,
spójność objaśnień.
Gwiazda może dotyczyć np. jasnego zapisu, a życzenie – dopisania krótkiego komentarza przy kluczowym przekształceniu. Uczeń dostaje wtedy wskazówkę związaną z procesem myślenia, a nie tylko z wynikiem.
Zadania otwarte zamiast jedynie testów zamkniętych
Tam, gdzie liczy się wyłącznie poprawna odpowiedź (zadania typu ABCD), zakres sensownego komentarza jest ograniczony. Dwie gwiazdy i życzenie stają się wtedy sztuczne lub bardzo ogólne („uważniej czytaj polecenia”).
Technika w pełni „rozwinie skrzydła” przy zadaniach, które pozwalają zobaczyć tok rozumowania ucznia:
krótkie odpowiedzi pisemne z uzasadnieniem,
zadania problemowe z opisem rozwiązania,
projekty, prezentacje, prace twórcze, wypowiedzi ustne.
Nie oznacza to rezygnacji z testów. Można jednak rozdzielić funkcje: test sprawdza opanowanie faktów, a zadania otwarte – umiejętność ich użycia, która jest później omawiana w schemacie gwiazd i życzeń.
Realistyczny zakres: lepiej rzadziej, ale porządnie
Przy dużej liczbie uczniów pełne, szczegółowe dwie gwiazdy i życzenie do każdej pracy mogą być dla nauczyciela po prostu niewykonalne. Skutek bywa taki, że komentarze stają się coraz krótsze i bardziej szablonowe.
Pomocne są decyzje organizacyjne:
wybór kilku kluczowych zadań w semestrze, do których uczniowie dostają pełny feedback w tej formie,
Planowanie cyklu: od pierwszej wersji do poprawy
Technika dwóch gwiazd i życzenia przynosi najwięcej korzyści wtedy, gdy jest wpisana w cykl pracy nad zadaniem, a nie pojawia się tylko na końcu jako komentarz do „zamkniętej” pracy.
Przy projektowaniu cyklu warto uwzględnić:
etap pierwszej wersji – uczeń oddaje szkic, plan, fragment; to ten moment najlepiej „znosi” życzenia,
czas na reakcję – wyraźnie zaznaczony w kalendarzu: kiedy i jak uczeń ma wprowadzić zmiany,
krótką refleksję po poprawie – 2–3 zdania ucznia: „Jak wykorzystałem gwiazdy i życzenie?”.
Jeśli życzenie pojawia się dopiero przy ocenie końcowej, staje się zapisem tego, co mogłoby się wydarzyć w innej pracy. Włączenie go wcześniej zmienia je w realne zadanie, a uczniowi pozwala zobaczyć sens w całej procedurze.
Dobrym rozwiązaniem jest stały, powtarzalny schemat, np. w pracy pisemnej:
dzień 1 – pisanie pierwszej wersji w klasie,
dzień 2 – wymiana prac i krótkie dwie gwiazdy + jedno życzenie od kolegi,
dzień 3 – poprawa w domu lub na lekcji z uwzględnieniem komentarzy,
dzień 4 – ocena nauczyciela (gwiazdy i życzenie odnoszące się także do tego, jak uczeń wykorzystał poprzednie informacje).
Taki rytm sprawia, że technika przestaje być „dodatkiem” i staje się elementem procesu uczenia się pisania lub rozwiązywania zadań.
Rola nauczyciela jako modela: głośne myślenie i przykład komentarza
Uczniowie szybko przejmują sposób formułowania komentarzy od dorosłych. Jeśli nauczyciel sam używa techniki w sposób powierzchowny, trudno oczekiwać od klasy większej precyzji.
Pomocne bywa od czasu do czasu krótkie „głośne myślenie” przy tablicy lub rzutniku. Nauczyciel pokazuje wtedy pracę (anonimową lub własną, przygotowaną specjalnie) i formułuje na głos gwiazdy i życzenie:
odwołuje się do konkretnych kryteriów („mieliśmy się skupić na przykładach z tekstu, więc gwiazda dotyczy właśnie tego”),
pokazuje, jak „przerobić” ogólną pochwałę na szczegółową („zamiast: ‘ładne opowiadanie’, powiem: ‘dobra gwiazda za opis uczuć bohatera w przedostatnim akapicie’”),
uzasadnia wybór jednego życzenia („moglibyśmy poprawić kilka rzeczy, ale dziś wybiorę tę, która najbardziej przeszkadza w zrozumieniu tekstu”).
Kiedy uczniowie widzą krok po kroku, jak dorosły dochodzi do komentarza, łatwiej akceptują wymaganie, by ich własne uwagi były równie konkretne. Łatwiej też zrozumieć, że życzenie nie jest „karą”, tylko informacją o tym, na co warto zwrócić uwagę w następnej próbie.
Łączenie z samooceną: gwiazdy i życzenia dla samego siebie
Technika w naturalny sposób łączy się z rozwijaniem samooceny. Jeśli używana jest wyłącznie w relacji: nauczyciel–uczeń albo uczeń–uczeń, pozostaje zewnętrznym komentarzem. Tymczasem jednym z celów jest, by uczniowie potrafili samodzielnie zobaczyć, co im się udało, a co chcą poprawić.
Praktyczną formą może być krótka karta samooceny dołączana do pracy. Zawiera ona pytania typu:
„Napisz jedną gwiazdę dla samego siebie: co w tej pracy uważasz za swój sukces i dlaczego?”
„Sformułuj jedno życzenie dla siebie: co konkretnie chcesz poprawić następnym razem?”
Na początku odpowiedzi uczniów bywają ogólne („starałem się”, „było trudno”). Wtedy zadaniem nauczyciela jest doprecyzowanie: „W czym konkretnie się starałeś? Który element był trudny?”. Po kilku takich rundach widać zwykle, że uczniowie:
odnoszą się częściej do kryteriów („udało mi się użyć dwóch argumentów, jak ustaliliśmy”),
lepiej rozumieją, czego oczekuje się od nich w zadaniach,
przestają traktować życzenie jak ocenę charakteru („muszę się bardziej postarać”), a zaczynają jak plan działania.
Dobrym nawykiem jest też krótkie porównanie: nauczyciel zestawia swoje gwiazdy i życzenie z samooceną ucznia. Jeśli różnice są duże, jest to sygnał do rozmowy o tym, jak rozumie kryteria.
Dostosowanie techniki do wieku uczniów
To, jak formułować gwiazdy i życzenia, zależy mocno od etapu edukacyjnego. Ta sama struktura komentarza może brzmieć zupełnie inaczej w klasie drugiej szkoły podstawowej i w klasie maturalnej.
W młodszych klasach sprawdzają się:
bardzo krótkie, proste zdania („Podobało mi się, że…”, „Moje życzenie: dodaj…”),
odwołania do konkretnego fragmentu („w trzecim zdaniu”, „w drugim obrazku”),
wsparcie wizualne – piktogramy gwiazd i „chmurek z życzeniem”, które dzieci uzupełniają jednym słowem lub rysunkiem.
W starszych klasach i w szkole średniej z kolei można:
wprowadzać język zbliżony do akademickiego („argument jest przekonujący, bo opiera się na przykładzie z…”, „brakuje spójności między tezą a podsumowaniem”),
zachęcać do formułowania życzeń w formie pytania („Jak mógłbyś…?”, „Co by się stało, gdybyś…?”),
prosić uczniów o krótkie uzasadnienie swojej gwiazdy („dlaczego uważasz to za mocny element?”).
Dopasowanie języka do wieku jest kluczowe, aby technika nie zamieniła się ani w infantylne „gwiazdeczki”, ani w zbyt skomplikowaną procedurę, którą rozumieją tylko dorośli.
Jak reagować na opór uczniów wobec życzeń
Zdarza się, że uczniowie reagują na życzenia niechęcią lub żartem. Czasem mówią wprost: „Po co to, nie możecie po prostu postawić oceny?”. Taki opór zwykle nie wynika z samej techniki, lecz z dotychczasowych doświadczeń z ocenianiem.
Kilka reakcji, które często pomagają przełamać dystans:
wyjaśnienie celu na konkretnym przykładzie – pokazanie pracy „przed” i „po” uwzględnieniu życzenia i omówienie różnic,
udział uczniów w ustalaniu kryteriów – kiedy sami decydują, za co będą gwiazdy, rzadziej traktują je jako narzucone z zewnątrz,
możliwość odpowiedzi na życzenie – krótki dopisek: „Zgadzam się / nie do końca się zgadzam, bo…”, który otwiera przestrzeń dialogu, zamiast jednostronnego osądu.
Czasem opór wynika też z lęku przed oceną rówieśników. Wtedy lepiej najpierw używać techniki w relacji uczeń–nauczyciel, a dopiero później stopniowo przechodzić do oceny koleżeńskiej, np. poprzez komentowanie anonimowych prac.
Unikanie przeładowania: kiedy gwiazdy i życzenie wystarczą, a kiedy nie
Nie każde zadanie wymaga pełnej, rozbudowanej informacji zwrotnej. Bywa, że uczniowie są zmęczeni nadmiarem słów i kolejnymi kartkami z komentarzami. Wtedy nawet najlepiej sformułowana gwiazda nie zadziała.
Przy planowaniu można przyjąć prostą zasadę:
zadania rutynowe, ćwiczeniowe – krótka, sygnałowa informacja (np. tylko jedno życzenie od nauczyciela albo samoocena ucznia),
zadania „kamienie milowe” – pełne dwie gwiazdy i jedno życzenie, często łączone z rozmową,
zadania diagnostyczne – komentarz bardziej opisowy, niekoniecznie w schemacie gwiazd, jeśli potrzebna jest szersza analiza.
Przeładowanie informacją zwrotną ma podobny efekt jak jej brak: uczniowie przestają z niej korzystać. Lepiej więc, jeśli gwiazdy i życzenie pojawiają się rzadziej, ale w momentach naprawdę istotnych dla uczenia się.
Łączenie dwóch gwiazd i życzenia z oceną liczbową
W realiach, gdzie oceny stopniowe są obowiązkowe, częste jest pytanie: „A gdzie w tym wszystkim miejsce na stopień?”. Problem pojawia się, gdy technika jest dodawana po wystawieniu oceny, która staje się dla ucznia jedyną ważną informacją.
Lepsze efekty przynosi odwrócenie kolejności:
najpierw gwiazdy i życzenie – pisemne lub ustne,
dopiero potem stopień, który podsumowuje, na ile kryteria zostały spełnione,
jasne powiązanie: „ta gwiazda i to życzenie pokazują, dlaczego to jest właśnie ta ocena, a nie inna”.
Można też niekiedy zrezygnować z natychmiastowego stopnia. Przykładowo: pierwsza wersja pracy otrzymuje tylko gwiazdy i życzenie, a ocena pojawia się dopiero po poprawie. Zmienia to sposób myślenia ucznia: komentarz przestaje być uzasadnieniem stopnia, a staje się wskazówką do kolejnego kroku.
Specyfika przedmiotów: jak modyfikować technikę
Choć technika wywodzi się głównie z praktyki językowej, sprawdza się także na innych przedmiotach – pod warunkiem lekkiej modyfikacji.
Na matematyce czy fizyce:
gwiazda może dotyczyć sposobu rozwiązania („dobrze, że sprawdziłeś wynik, podstawiając go do równania”),
życzenie – jakości zapisu („zapisz pośrednie kroki, żeby ktoś inny mógł prześledzić twój tok myślenia”),
dodatkowym elementem bywa pytanie pomocnicze: „Co by się stało, gdybyś spróbował innej metody?”.
Na przedmiotach artystycznych czy humanistycznych:
gwiazda dotyczy często oryginalności pomysłu, spójności wypowiedzi, odwagi w prezentowaniu własnego zdania,
życzenie kładzie nacisk na strukturę, dobór środków wyrazu, dopracowanie szczegółów („rozwiń scenę, która teraz jest tylko zasygnalizowana”).
W wychowaniu fizycznym gwiazdy i życzenia mogą odnosić się nie tylko do wyniku, ale do wysiłku, współpracy, postawy fair play. Życzenie bywa wtedy zaproszeniem do wypróbowania innej strategii („spróbuj podawać piłkę szybciej, zanim przeciwnik podejdzie bliżej”).
Jak dokumentować, żeby nie zabić sensu
Kiedy szkoła oczekuje dowodów stosowania informacji zwrotnej, pojawia się pokusa tworzenia rozbudowanych formularzy. Zbyt szczegółowa dokumentacja potrafi jednak odebrać narzędziu elastyczność.
Zamiast wielostronicowych tabel lepiej sprawdzają się proste formy:
krótka rubryka pod pracą: „1. Gwiazda 2. Gwiazda 3. Życzenie 4. Odpowiedź ucznia na życzenie”,
portfolio ucznia, w którym sam wybiera 2–3 prace z semestru i do każdej dokłada kartkę z gwiazdami i życzeniem (od siebie, od kolegi, od nauczyciela),
notatnik nauczyciela z kilkoma przykładami dobrze użytej techniki w klasie – bardziej do autorefleksji niż do „pokazania” komukolwiek.
Takie formy pozwalają zachować ślad pracy, a jednocześnie nie wciągają nauczyciela w spiralę wypełniania kolejnych arkuszy. Technika pozostaje wtedy tym, czym miała być od początku: prostym, ale wymagającym narzędziem rozmowy o uczeniu się.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Na czym polega technika dwóch gwiazd i życzenia w ocenianiu kształtującym?
Technika dwóch gwiazd i życzenia to prosty schemat udzielania informacji zwrotnej: dwie „gwiazdy” to dwa konkretne elementy pracy ucznia, które są mocne lub spełniają kryteria sukcesu, a „życzenie” to jedno jasno nazwane pole do poprawy – najlepiej z sugestią, co można zrobić inaczej.
Chodzi o to, by uczeń wiedział, co już robi dobrze i co warto powtórzyć w kolejnych zadaniach, oraz jaki ma być jego następny krok rozwojowy. Taki feedback ma zastępować ogólne pochwały typu „fajna praca” i pomagać realnie modyfikować sposób uczenia się.
Kiedy technika dwóch gwiazd i życzenia działa, a kiedy zamienia się w pusty rytuał?
Technika działa, jeśli:
odnosi się do jasno ustalonych celów lekcji i kryteriów sukcesu,
komentarze są konkretne i zakotwiczone w treści pracy,
„życzenie” wskazuje jeden realny, możliwy do wykonania krok,
uczeń faktycznie wraca do feedbacku i na jego podstawie wprowadza zmiany.
Staje się pustym rytuałem, gdy uczniowie i nauczyciel skupiają się tylko na schemacie (2+1), a nie na treści. Typowy sygnał ostrzegawczy to powtarzalne formułki: „super, fajnie, ładnie napisałaś” oraz „życzę ci, żebyś pisał czytelniej”, bez odniesienia do kryteriów i bez podpowiedzi, jak to osiągnąć.
Jak poprawnie stosować dwie gwiazdy i życzenie na lekcji?
Najpierw uczeń powinien znać cel zadania (np. „ćwiczymy budowanie argumentów”) i proste kryteria sukcesu (np. „masz co najmniej dwa argumenty z przykładami”). Dopiero wtedy ma sens proszenie o dwie gwiazdy i życzenie, bo komentarze mogą odwoływać się do tych kryteriów, a nie do ogólnego „podoba mi się/nie podoba”.
W praktyce warto:
prosić o wskazywanie konkretnych fragmentów pracy („w drugim akapicie podałeś trafny przykład…”),
uczyć języka feedbacku na wzorach („gwiazda: spełniłeś kryterium X, bo…”, „życzenie: następnym razem dodaj…”),
zostawić czas na reakcję ucznia: poprawę pracy, dopisanie fragmentu, zaplanowanie kolejnego kroku.
Jakie są najczęstsze błędy w stosowaniu techniki dwóch gwiazd i życzenia?
Najczęściej pojawiają się trzy rodzaje błędów:
Brak powiązania z celem i kryteriami – komentarze dotyczą ogólnego wrażenia zamiast jakości wykonania zadania.
Ogólniki zamiast konkretu – „ładne opowiadanie”, „musisz się postarać” zamiast wskazania, co dokładnie zadziałało lub czego brakuje.
Brak dalszego działania – feedback jest zebrany, przeczytany i… nic z nim się nie dzieje, uczeń nie wprowadza zmian.
Efekt jest taki, że technika zaczyna „zjadać czas”, zamiast wspierać uczenie się. Jeśli komentarz nie wpływa na decyzje ucznia (co poprawi, co zrobi inaczej), to pełni jedynie funkcję towarzyskiej uwagi.
Jak odróżnić miły komentarz od informacji zwrotnej, która wspiera uczenie się?
Miły komentarz skupia się na wrażeniu („ładne”, „fajne”, „super”), często dotyczy gustu i nie sugeruje dalszego kroku. Informacja zwrotna wspierająca uczenie się odnosi się do zadania i kryteriów, nazywa konkretne elementy pracy i podpowiada, co z nimi zrobić dalej.
Dobra wskazówka to porównanie zdań:
„Bardzo ładne opowiadanie” – miło, ale nie wiadomo, co w nim zadziałało.
„Zastosowałeś zaskakujące zakończenie, które pasuje do charakteru bohatera” – uczeń widzi, który element warto powtórzyć w kolejnych tekstach.
Im łatwiej po komentarzu zaplanować kolejną czynność (dopisać, poprawić, zmienić), tym bardziej jest to realny feedback, a nie tylko uprzejmy komunikat.
Czy technika dwóch gwiazd i życzenia nadaje się do samooceny i oceny koleżeńskiej?
Tak, pod warunkiem że uczniowie mają do czego się odnieść – znają kryteria i rozumieją, czego szukają w pracy kolegi lub koleżanki. Schemat 2+1 porządkuje myślenie: uczy dostrzegania mocnych stron, a nie tylko błędów, oraz wybierania jednego priorytetu do poprawy zamiast długiej listy zarzutów.
Warto zacząć od wspólnego tworzenia przykładów „dobrych gwiazd” i „dobrych życzeń” na tablicy, na podstawie anonimowej pracy. Dzięki temu uczniowie mają wzór języka informacji zwrotnej, który jest konkretny, odnosi się do kryteriów i zachowuje szacunek wobec autora pracy.
Jak powiązać technikę dwóch gwiazd i życzenia z oceną stopniem?
Technika dwóch gwiazd i życzenia najlepiej działa jako narzędzie oceniania kształtującego, czyli bez natychmiastowego wystawiania stopnia. Jeśli od razu pojawia się ocena cyfrowa, uczniowie skupiają się na niej, a nie na treści komentarzy, i motywacja do poprawy spada.
Praktycznym rozwiązaniem jest rozdzielenie momentu informacji zwrotnej i momentu wystawienia stopnia. Najpierw dwie gwiazdy i życzenie pomagają poprawić pracę lub wykonać kolejne zadanie lepiej, a dopiero potem – na podstawie ulepszonej wersji lub kolejnych prac – pojawia się ocena sumująca.
Najważniejsze punkty
Technika „dwie gwiazdy i życzenie” ma sens tylko wtedy, gdy służy realnej pomocy uczniowi w nauce, a nie wyłącznie „udokumentowaniu” pracy nauczyciela czy wypełnieniu formalności.
Skuteczność tej techniki zależy od jakości treści, a nie od samego schematu – „gwiazdy” muszą opisywać konkretne, zgodne z kryteriami mocne strony, a „życzenie” ma być jednym priorytetem do poprawy, pokazującym, co dokładnie zrobić inaczej.
Technika wyrasta z oceniania kształtującego, więc powinna odchodzić od samego stopnia na rzecz informacji zwrotnej nastawionej na rozwój, np. zamiast „3+” – wskazanie, co jest dobre i jaki ma być kolejny krok.
Żeby narzędzie działało, uczniowie muszą znać cele lekcji/zadania oraz kryteria sukcesu; bez tego „gwiazdy” i „życzenia” stają się przypadkowymi opiniami typu „fajnie” zamiast rzetelnej informacji o jakości pracy.
Technika najlepiej funkcjonuje jako element szerszego systemu: obok jasnych celów i kryteriów pojawia się informacja zwrotna nauczyciela, samoocena ucznia oraz ocena koleżeńska, oparte na tym samym języku i standardach.
Prosty, pozytywny schemat ułatwia wprowadzenie metody w różnych przedmiotach i grupach wiekowych, ale jednocześnie sprzyja spłyceniu jej do grzecznościowych formułek, jeśli nauczyciel nie pilnuje precyzji i odniesienia do kryteriów.
